Eğitim

Gezegenler ve Özellikleri

Güneş Sistemi 8 gezegenden oluşuyor.Bunlar; Güneş’e olan uzaklık sırasına göre Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün’dür. Güneş Sistemi’ndeki gezegenler, yapıları bakımından “karasal” ve “gaz yapılı” olmak üzere ikiye ayrılırlar.

Karasal Gezegenler: Merkür,Venüs,Dünya,Mars

Gaz Yapılı Gezegenler:Jüpiter,Satürn,Uranüs,Neptün’dür.Gezegenleri sırasına göre inceleyelim.

Merkür

merkür

Merkür

Güneş’e en yakın gezegendir (~57,9 milyon kilometre). Ekvator düzlemi ile dolanma düzlemi arasında 7° eğim vardır.Merkür Güneş etrafında 88 gün, kendi ekseni etrafında 58.6 günde döner. Dünya’ya en yakın olduğunda aralarındaki mesafe ~92 milyon kilometredir.Yarıçapı 2439 km, kütlesi 3,3×1023 kg (Dünya’nın kütlesinin 0,055 katı), yoğunluğu Dünya’da deniz seviyesindeki suyun 5,44 katı, yüzey çekim ivmesi 3,7 m/sn2 dir.Merkür uydusu olmayan iki gezegenden biridir. Dünya’da 50 kg ağırlığı olan bir cisim burada 19 kg ağırlığa sahiptir.Merkür’den fırlatılan bir roketin, gezegenin çekim etkisinden kurtulabilmasi için hızı 4,3 km/s olmalıdır.Yüzeyi silikat tozları ile kaplanmıştır. Sahip olduğu çok ince atmosfer tabakası Helyum ve Hidrojen içerir. Güneş’e bakan yüzeyinin değişmesiyle çok ısınır veya çok soğur. Güneş’e bakan tarafı 510°C, ters tarafı ise –210°C sıcaklığa erişir.

Merkür, Mart ve Nisan aylarında akşam yıldızı olarak, Eylül ve Ekim aylarında sabah yıldızı olarak görülabilir.

Venüs

Venüs

Venüs

Venüs Uydusu olmayan diğer bir gezegendir. Güneş’e uzaklığı bakımından ikinci sıradadır (~108,2 milyon kilometre). Dünya’ya en yakın olduğu zaman ~ 42 milyon kilometre uzaklıktadır. Yarıçapı ~ 6052 km, kütlesi ~ 4,87×1024 kg ‘dır (Dünya’nın kütlesinin 0,815 katı), yoğunluğu Dünya’da deniz seviyesindeki suyun 5,25 katıdır. Ekvator düzlemi ile dolanma düzlemi arasında 3,4º eğim vardır. Kendi ekseni etrafında dönmesini ~ 243,16 günde, Güneş etrafında dolanmasını ~ 224,7 günde tamamlar. Venüs’ü çevreleyen kalın bulutlar sera etkisi yapar. Yüzey sıcaklığı 13ºC ile 202ºC arasında değişir. Dünya’da 50 kg ağırlığa sahip bir cisim burada ~ 46 kg ağırlığa sahiptir.

Venüs’ten atılan roket,gezegenin çekim etkisinden kurtulabilmek için ~10,3 km/s hıza sahip olmalıdır. Atmosferi Karbon Dioksit (%95), Azot ve Sülfirik Asit içerir. Venüs, Güneş ve Ay’dan sonra gökyüzünün en parlak cismidir. Bizim yarıküremizde en iyi sonbahar sonlarında gözlenebilmektedir. Çok parlak görünmesinin nedeni yansıtmasının %80 civarında olmasıdır. Bu yüzden sabah yıldızı veya akşam yıldızı olarak da adlandırılır. Yansıtma; kabaca üzerine düşen ışığı tekrar salma oranı olarak tanımlanabilir.

Dünya

Dünya

Dünya

Karasal bir gezegen oaln Dünya, Güneş Sistemi’nde, üzerinde yaşam olan tek gezegendir. Dünya’nın atmosferi %78 Azot, %21 Oksijen içerir. Kalan tüm elementlerin atmosferdeki miktarı sadece %1 dir. Dünya’nın ortalama yoğunluğu, deniz seviyesindeki suyun yoğunluğunun 5,52 katıdır. Dünyamız Demir-Nikel karışımı bir çekirdeğe sahiptir. Bu Dünya’nın dönmesiyle mıknatıslanmaya neden olur ve Dünya’nın manyetik alanını oluşturur.

Bu manyetik alan Dünya etrafında Van-Allen kuşakları olarak bilinen kalkanlar oluşturur. Bu kalkanlar yüksek enerjili yüklü parçacıkların Yer atmosferine kadar ulaşmasına engel olur.

Dünya, yaklaşık olarak Güneş etrafında bir tam dolanımını 365,2 gün, kendi ekseni etrafında dönmesini 23 sa 56 dk sürede tamamlar.

Dünya’nın ekvator düzlemi, Güneş etrafında dolanma düzlemine göre 23,5º’lik bir eğime sahiptir. Mevsimlerin oluşmasında bu eğim etkindir.

Dünya’nın Güneş’e ortalama uzaklığı 150 milyon kilometredir.

Dünya’dan atılan bir uydunun çekim etkisinden kurtulabilmesi için sahip olması gereken kaçma hızı 11,2 km/saat olmalıdır.

Dünya’nın bir tane uydusu vardır. Diğer gezegenler düşünüldüğünde Dünya’nın, kendi kütlesine göre en büyük uyduya sahip olduğu görülür.

Dünya kutuplar doğrultusunda 6356 km, ekvatorunda 6378 km yarıçapa sahiptir. Kütlesi ~6x1024kg dır. Dünya üzerinde belli bir yükseklikten serbest düşen cisim 9,84 m/sn2’lik ivmeyle hareket eder.

Mars

Mars

Mars

Mars Güneş’ten 227 milyon kilometre, Dünya’ya en yakın geçişlerinde 55 – 72 milyon kilometre uzaktadır. 3398 km yarıçapa sahiptir. Ortalama yoğunluğu 3,93 gr/cm3 olan Mars’ın 6,46×1023 kg kütlesi vardır. Yer’de 50 kg ağırlığa sahip bir cisim, burada 19 kg ağırlıkta olur.

Mars’tan atılan bir roketin gezegenin çekim kuvvetinden kaçabilmesi için sahip olması gereken minimum hız 5,1 km/s olmalıdır.

Mars’ın %95 oranında Karbon Dioksit’ten oluşan bir atmosferi vardır.Mars’ın yüzey sıcaklığı yaklaşık 187°C’dir.

Mars’ın Phobos ve Deimos isimli iki uydusu vardır. Çıplak gözle bakıldığında Mars kırmızımsı bir renkte görülür.

Mars Dünya’ya en yakın olduğunda en uzak olduğu zaman sahip olduğu parlaklığın 50 katı bir parlaklığa sahiptir.

Jüpiter

Jupiter

Jupiter

Güneş Sistemi’nin en büyük gezegeni olan Jüpiter Dünya’dan 591 milyon km, Güneş’ten ise ~778,3 milyon km uzaktadır. Jüpiter ortalama 1,33 gr/cm3 yoğunluğa sahiptir. Kütlesi ise 2,02×1027 kg’dir.Jüpiter’den atılan cismin gezegenin çekiminden kurtulabilmesi için gerekli minimum hız 59,5 km/s’dir. Yerde 50 kg ağırlığa sahip bir cisim burada ~133 kg ağırlıkta olur.

Atmosferi renkli toz, hidrojen, helyum, metan, su ve amonyaktan oluşur. Ortalama yüzey sıcaklığı 148ºC’dir. Dev gaz gezegen Jüpiterde diferansiyel dönme vardır. Katı bir cisim gibi her noktasında aynı hızla dönmez.

Yüzeyindeki kırmızı leke, Dünya’dan daha büyük boyutta bir bölgede etkin olan güçlü fırtınalardan kaynaklanmaktadır.

Jüpiter’in şu anda bilinen 4 tanesi büyük (Io, Europa, Ganymede, Callisto) toplam 60’tan fazla uydusu vardır. Bu 4 büyük uyduya Galilei uyduları da denir. Çünkü bunlar 1610 yılında Galilei tarafından keşfedilmiştir.

Jüpiter’in kavuşum dönemi yaklaşık 13 aydır. Bunun 5 ayında sabahları, 5 ayında akşamları gözlenebilir. Kalan 3 ayda Güneşin diğer tarafında kalır ve gözlenemez. Gök yüzünde Ay ve Venüs’ten sonra en parlak gök cismidir.

Galileo uydularının Jüpiter etrafında dolanma dönemleri 2-17 gün arasında değiştiği için her gece farklı konumlarda gözlenirler.

Satürn

Satürn

Satürn

Satürn’ün yarıçapı 60398 km’dir.Dünya’ya en yakın olduğu zaman uzaklığı 591 milyon km., Güneş’e ortalama uzaklığı 778,3 milyon km’dir. Ortalama yoğunluğu 0,69 gr/cm3, kütlesi 6,34×1026 kg’dir.

Satürn üzerinden atılan bir cisim gezegenin çekiminden kurtulabilmek için 35,4 km/s hıza sahip olmalıdır.Dünya’daki ağırlığı 50 kg olan cisim burada ~54 kg gelir. Satürn’ün Hidrojen ve Helyum’dan oluşan bir atmosferi vardır. Yüzey sıcaklığı -178ºC’dir.

Satürn’ün şu anda bilinen 30’dan fazla uydusu vardır, en iyi bilinenleri Rhea, Dione, Titan ve Mimas’tır.

Kavuşum dönemi yaklaşık 12,5 aydır. Bu yüzden yılın büyük bölümünde gökyüzündedir. Yörüngesinde çok yavaş ilerlediği için bir takım yıldızında 2 yıldan fazla kalır. Orta boy teleskoplar ancak Titan ve Rhea’yı gözleyebilir.

Uranüs

Uranüs

Uranüs

Uranüs’ün yarıçapı 25400 km’dır. Dünya’ya en yakın olduğunda ~2,6 milyon km, Güneş’e 2,87 milyar km uzaklıktadır. Ortalama yoğunluğu 1,27 gr/cm3, kütlesi 8,72×1025 kg’dır. Uranüs üzerinden atılan bir cisim gezegenin çekiminden kurtulabilmek için 22,5 km/s hıza sahip olmalıdır. Atmosferi Hidrojen, Helyum ve Metan’dan oluşur. -214ºC’lik yüzey sıcaklığına sahiptir. Sıcaklık dağılımı hemen hemen homojendir. Uranüs’ün şu anda bilinen 27 tane uydusu vardır. En büyükleri Ariel ve Miranda’dır.

Uranüs asla 6. kadirden daha parlak olamaz. Dolayısıyla çıplak gözle görülmesi çok zordur. Küçük teleskoplarla yeşil bir yuvarlak olarak görülür, ayrıntı seçilmez. Güneş etrafında dolanımını 84 yılda tamamladığı için uzun süre aynı takım yıldızında gözlenir.

Neptün

Neptün

Neptün

Neptün 24300 km yarıçapa sahiptir. Güneş’e 4497 milyon km, Dünya’ya ise en yakın olduğunda 4288 milyon km uzaktadır. 1,64 gr/cm3 ortalama yoğunluğa ve 9,85×1025 kg kütleye sahiptir.Neptün üzerinden atılan bir cisim gezegenin çekiminden kurtulabilmek için 24,1 km/s hıza sahip olmalıdır.Yüzey sıcaklığı -214ºC olan Neptün’ün atmosferi Hidrojen, Helyum, Metan ve Amonyak’tan oluşur.

Neptün’ün şu anda bilinen 13 uydusu vardır. En önemlileri Triton, Thalassa, Despina, Galatea, Nereid’dir.

Yaklaşık 8 kadir olan parlaklığı nedeniyle çıplak gözle görülemez. Teleskopta yeşilimsi bir nokta olarak görünür.